|
|
|
|
|
Üvez: (Spierling / Sperberbaum / Cormier / Sorber domestique / Service-tree
/ Sorbus domestica)
5-10 m yüksekliğinde, Mayıs-Haziran ayında beyaz renkli çiçekler açan ve
kisin yaprağını döken ağaçlar. Yaprakları 7-11 çift yaprakçığa
parçalanmışlardır. Meyveleri 10-20 mm çapında, küre veya armut seklinde,
yeşilimsi sarı veya kırmızımsı-esmer renkli olup, buruk lezzettedir.
Türkiye’de 11 kadar üvez türü bulunur. Sarbus aucuparia türü kuş üvezi
olarak bilinir ve Kuzey Anadolu’da yaygındır. Sorbus domestica türü (üvez)
Karadeniz bölgesinde tabiî olarak yayılış gösterdiği gibi meyveleri için
birçok bölgede yetiştirilir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara ve Karadeniz bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Meyveleri parasorbinik asit, malik asit, sekerler (sorbos)
sorbitanik asit, pectin karotensid ve vitamin C ihtivâ eder. Özellikle bir
seker olan sorbos şeker hastaları rejimi için iyi bir tatlandırıcıdır.
Meyveleri ve Yapraklari kabız edicidir. Yine meyveleri idrar söktürücü,
kadınlarda âdetleri kolaylaştırıcı etkilere sâhiptir. Meyveler C vitaminince
zengindir. Onlardan şurup ve ekstraktları hazırlanır. Yapraklarının % 5’lik
çayı şeker hastalığına karsı kan şekerini düşürücü olarak kullanılmaktadır.
Zararsızdır.
Uyuz otu: (Skabiose / Scabieuse / Scabious / Scabiosa / Scabiosa maritima)
Haziran-ekim ayları arasında, eflâtun, mavimsi veya beyaz renkli çiçekler
açan, 50-100 cm boylarında, dallanmış, bir veya çok yıllık otsu bitki.
Çiçekler, sivri uçlu mızrak seklinde yaprakçıklarla örtülü, yarım küre
şeklinde bir arada toplanarak, başçık seklinde çiçek durumları meydana
getirirler.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir. Tıpta kan
temizleyici, terletici, yara iyi edici olarak kullanılır.
Üzerlik otu: (Syrische / Steppenraute / Hermale / Harmel / Harmal / Peganum
harmala / Nazarotu / Peganum / African rue)
Mayıs-Ağustos ayları arasında yeşilimsi-beyaz renkli çiçekler açan, 30-50 cm
boyunda, çok yıllık otsu bir step bitkisi. Daha çok kumluk ve taslık
yerlerde, mezarlıklarda görülür. Gövdeleri yatık ve otsudur. Yapraklar çok
parçalıdır. Çiçekler uzun saplı ve tek bulunur. Meyveleri çok tohumlu,
toparlak şekilde bir kapsüldür. Tohumları kırmızımsı kahverengidir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Orta Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Çoğunlukla tohumları kullanılır. Tohumlarında hamin,
harmalin, peganin gibi alkaloitler vardır. Kurt düşürücü ve narkotiktir.
Halk arasında ezama, basura karşı ve tütsü olarak kullanılır.
Vanilya: (Vanilya planofolia / Vanilla plant / Vanillier)
Kullanıldığı yerler:Vücudu kuvvetlendirir. Ateşi düşürür. Sinir bozukluğunu
giderir. Hazmı kolaylaştırır. Bronşları temizler ve öksürük söktürür. Ruhi
bunalımı dindirir.
Vişne: (Sauerkirschbaum / Griottier / Morello cherry / Eksi kiraz / Prunus
cerasus / Sour cherriy)
Nisan-Mayıs ayları arasında beyaz renkli çiçekler açan, 2-10 m yüksekliginde
ağaçlar. Gövdeleri koyu gri renkli ve dallar aşağı doğru sarkıktır.
Yapraklar kısa saplı, tüysüz, parlak yeşil, kenarları dişli, ucu sivridir.
Çiçekler yapraklardan önce açar ve kısa sürgünlerin ucunda, şemsiyemsi çiçek
durumları teşkil ederler. Çiçek sapları uzun, çiçek tablası çanak
seklindedir. Meyve olgunlukta tek tohum ihtivâ eden, küre seklinde koyu
kırmızı renkli, ekşi lezzetli bir trupa tipidir. Vatanı Anadolu ve
Balkanlardır.
Kullanıldığı yerler: Meyvelerinde sekerler, elma ve limon asidi, vitamin A
ve C, meyve sapları ve gövde kabuğunda tanen ve potasyum tuzları vardır.
Vişne ağacı kabukları kabız edici ve ateş düşürücü etkiye sâhiptir. Meyve
sapları ise idrar söktürücü olarak kullanılır. Meyveleri tâze olarak
yenebildiği gibi, şerbet, şurup ve reçel imâlinde de kullanilir.
Yaban mersini: (Ayı üzümü / Keçiyemişi / Vaccinum mytillus / Cranberry /
Airelle)
Fundagiller familyasından, 20 - 50 cm boyunda, çok dallı, odunsu bir
bitkidir. Karadeniz bölgesinin dağlarında çokça bulunur. Meyvelerinde
organik asitler, sekerler, pektin, tanen ve mirtilin denilen bir boya
maddesi ile, A ve C vitaminleri vardır. Yapraklari ve meyveleri kullanilir.
Kullanıldığı yerler: Yaprakları şeker hastalığında faydalıdır. Meyvesi
dizanteriye etkilidir. İshali keser.
Yaban yasemini: (Bittersüss / Douce-amère / Bitter-sweet / Sofur / Solanum
dulcamara / Bittersweet / Douceamere)
Haziran-Eylül ayları arasında mor renkli çiçekler açan, 1-2 m yüksekliğinde,
sarılıcı, otsu bitkiler. Yapraklar saplı, alt yapraklarının tabanları kalp
seklinde, üst yapraklar ise üç parçalıdır. Çiçekler, dalların ucunda, uzun
saplı ve sarkık bileşik salkım durumunda toplanmışlardır. Olgun çiçeklerin
taç yaprakları geriye dönüktür. Erkek organları (stamenler) çiçeğin
ortasında sarı renkli bir konik durum yaparlar. Meyveleri sarimsi kırmızı
renklidir. Bitki rutubetli, nemli ve gölgelik yerlerde, dere kenarlarında ve
çitlerde yetişir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Daha çok Kuzey Anadolu’da olmak üzere
Anadolu’da yaygındır.
Kullanıldığı yerler: Bitki, glikol-alkaloitler taşır. Yüksek dozlarda
zehirlidir. Ağrı kesici, deri hastaliklarinda kan temizleyici, uyutucu,
idrar arttırıcı ve müshil etkilere sahiptir. % 1-3’lük çayı günde bir iki
bardak içilebilir.
Yakı otu: (Weidenröschen / Epilobe / Rose-bay /Meragülü / Epilobium / Willow
herb)
Nemli yerlerde yetişen, pembe veya kırmızı renkli çiçekler açan bir veya iki
yıllık otsu bir bitki. Çiçeğin taç ve çanak Yaprakları dört parçalıdır.
Tohumların tepesinde tüylerden meydana gelen bir kisim vardır.
Memleketimizde 21 türü bulunmaktadır.
Kullanıldığı yerler: Bitki, şeker, tanen, yağ ve müsilajlar taşır. Bitkinin
kökleri kabız edici ve yumuşatıcı olarak gargara hâlinde kullanilir.
Yapraklari yaraların üzerine konulursa, şişkinlik ve iltihapları dağıtır.
Çay olarak da içilir. Vücuda biriken zehirli maddelerin atılmasını sağlar.
Yasemin: (Jasmin / Jasmin / Jasmine / Yasemen / Jasminum)
Beyaz renkli ve kuvvetli kokulu çiçekleri olan tırmanıcı bir bitki. Vatanı
Himalayalar’dır. Akdeniz bölgesi ikliminde kolayca yetiştiğinden süs bitkisi
olarak yetiştirilmektedir. Bitkinin yaprakları karşılıklı ve 5-9
yaprakçıklıdır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Güney Anadolu bölgesinde.
Kullanıldığı yerler: Çiçekleri uçucu yağ taşır. Uçucu yağ parfümeri
sanayicinde kullanilir. Çiçeklerinden hazirlanan çay (% 5’lik) göğüs
yumuşatıcı ve sinirleri yatıştırıcı olarak kullanilir. Yaseminin dallarından
ağızlıklar yapilir. İtalyan yasemini, sari yasemin veya yaban yasemini
(Anadolu’da kurt düşürücü olarak kullanilan sari çiçekli çali tipindeki
bitkiler), Arap yasemini, Hind yasemini gibi çeşitleri vardır.
Yavşan otu: (Avrupa çayı / Veronica / Water pumpernel / Veronique)
Sircagiller familyasından, çiçekleri mavi ve beyaz bir renkte olan bir
bitkidir. Yuvarlak saplıdır. Duvar çatlaklarında yetişir. Taze iken
kokusuzdur. Kuruduktan sonra güzel kokar.
Kullanıldığı yerler: Hazmı kolaylaştırır. Baş ve kulunç ağrılarını keser.
Çay gibi içilir.
Yenibahar: (Pimenta officinalis / Pimenta / Piment des Anglais)
Kullanıldığı yerler: Damar sertliğini önler. Hazmı kolaylaştırır. Mide ve
barsak gazlarını giderir. Unutkanlığı önler. Vücudun direncini artırır.
Yer elması: (Topinambur / Erdschocke / Topinambour / Hélianthe tubéreux /
Jerusalem artichoke / Canada potato)
Toprak altında patates gibi yumruları olan bir sebze bitkisi. Vatanı Kuzey
Amerika olmakla berâber Avrupa ve Türkiye’de sebze olarak yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler: Besin maddesi olarak inilin ihtivâ eder. Besin değeri
patatese yakındır. Karbonhidrat miktarının düşük olması sebebiyle seker
hastalarının kullanabileceği iyi bir besin kaynağıdır. Süt arttırıcı ve
safra söktürücü etkisi de vardır. Haşlanarak sebze olarak yenir. Bol idrar
söktürür. Kabızlığı giderir. Anne sütünü artırır.
Yılan yastığı: (Dana ayağı / Eşek kulağı / Dracunculus vulgaris / Green
dragon)
Yapraklari büyük ve koyu kırmızı olan, mide bulandırıcı bir koku salan,
büyük yumrulu bir bitkidir. İstanbul çevresinde, Ege ve Akdeniz bölgesinde
yetişir.
Kullanıldığı yerler: Ateşi düşürür. Terletir, vücuda rahatlık verir.
Sinirleri uyarır.
Yonca: (Luzerne / Luzerne / Lucerne alfalfa / Medick / Medicago / Luzerne
trefle)
Yapraklari üç parça olan otsu bitkiler. Meyveleri küçük fasulye gibidir veya
helezon şeklinde kıvrıktır. Gerek tırfıl (Torijolium) türleri gerek Yonca (Medicago)
türleri genel olarak yonca adıyla bilinir. Yoncanın hayvan yemi bakımından
önemi oldukça büyüktür. Bu maksatla memleketimizin çoğu yerinde ekimi
yapılmaktadır. Tıbbî olan türü kokulu yonca (Melilotus officinalis) olarak
bilinir. Bu tür haziran-eylül ayları arasında güzel kokulu, sarı renkli,
küçük çiçekler açan 25-100 cm boylarında tarla ve yol kenarlarında rastlanan
otsu bitkilerdir. Çiçekleri dalların ucunda, uzunca ve dik salkımlar teşkil
ederler.
Kullanıldığı yerler: Kokulu yonca yumuşatıcı olarak, romatizma ağrılarını
teskin edici ve kabız edicidir.
Su yoncası (Menyanthes trifoliata): Avrupa ve Kuzey Asya’da yetişen çok
yıllık otsu bir su bitkisidir. Memleketimizde Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde
görülür. Rizomları kalın, silindirik ve sürünücü, Yapraklari uzun saplı üç
parçalıdır. Çiçekler pembemsi beyaz renklidir. Bitki glikozit taşır.
Kullanıldığı yerler: Yaprak ve kökleri iştah açıcı, kuvvet verici ve ateş
düşürücü olup yüksek dozları zararlıdır.
Yosun: (Moss / Mousse)
Çiçeksiz bitkilerin, suların yüzünde veya diplerinde bulunan bir şubesidir.
Kullanıldığı yerler: Haşlaması barsak kurtlarını dokur. Saçlar yıkanırsa
kuvvetlendirir.
Zencefil: (Zencebil / Zingiber / Ginger / Gingembre)
Kullanıldığı yerler: İştah açar. Barsak gazı söktürür. Kusmayı önler. İshali
keser. Bedeni ve zihni gücü artırır.
Zerdeçal: (Gelbwurzel / Kurkuma / Curcuma / Turmeric / Zerdeçöp /
Hindsafrani / Curcuma longa)
Sari çiçekli, büyük yapraklı, rizomlu çok yıllık otsu bir bitki. Vatani
Hindistan olmakla berâber çoğu tropik bölgelerde yetişir. Bitkinin toprak
altındaki ana Rizomlari yumurta veya armut seklindedir. Yan Rizomlari ise
parmak seklindedir. Rizomlari üst yüzü sarımsı, iç yüzü ise sarı renklidir.
Tadı acımsıdır.
Kullanıldığı yerler: Bileşiminde uçucu yağlar, reçine ve kurkumin adında
sarı renkli boya maddesi vardır. Tedâvide mîdevî ve gaz söktürücü etkiye
sâhiptir
|
|
|
|
|
|
|