|
|
|
|
|
Ebegümeci: (Hubbaz / Malva silvestris / Feuille de mauve / Mallow)
Çiçekleri şifalı olan, yaprakları da sebze olarak yenilen, kendi
kendine yetişen bir ottur. 20-70 cm boyundadır. Yaprakları sarmaldır.
Mayıs-Ağustos ayları arasında çiçek açar. Yaprak ve çiçeklerinde fazla
miktarda "müsilaj" vardır. Yaprak ve çiçekleri taze iken kullanilir.
Kullanıldığı yerler: Göğsü yumuşatır, öksürüğü keser. Mide ve
barsaklarin düzenli çalışmasını sağlar, kabızlığı giderir. Ateşi
düşürüp, vücuda rahatlık verir. Boğaz ve bademcik iltihablarini
giderir. Lapası, çibanlarin olgunlaşmasını sağlar. Burun kanamasını
durdurur. Diş eti hastalıklarını tedavi eder, mide ağrısını keser.
Ekinezya (Echinacea purpurea,cone flower,koni çiçeği, kirpiotu)
Temmuz-ekim aylarında açan, papatyaya benzer mor çiçekli ömürlü otsu
bir bitkidir.1-1,5 metreye varan çiçek sapları sert ve tüylü
yaprakların ortasından çıkar. Kahverengi, şişkin ve hafif dikenli
tohum kafası yüzünden kirpiotu olarak da anılır.Toprak üstünde kalan
kısmı kışın kurur, baharda takrar yeşerir.Anavatanı Kuzey Amerika'dır.
Çok eski zamanlardan beri kızılderililer tarafından ilaç olarak
kullanılmıştır. Günümüzde de dünya çapında yaygın olarak
kullanılmaktadır.
Bitkinin bütün bölümlerinden farklı şekillerde yararlanılır. Bitki
çayı olarak,ekstre,yağ veya kurutulmuş köklerinden elde edilen tozu
kullanılır.
Kullanıldığı yerler:En çok solunum yolları hastalıklarında kullanılır.
Boğaz enfeksiyonları,grip, öksürük, soğuk algınlığı ve bronşite iyi
gelir.Ağrı kesici ve ateş düşürücüdür. Bağışıklık sistemini
güçlendirdiği söyleniyor.
Eğir otu: (Azakeyeri / Acarus calamus / Sweet sedge / Hazenbel)
Yılanyastığı giller familyasından, akarsu kıyıları ve bataklıklarda
yetişen 60-70 cm boyunda otsu bir bitkidir. Meyveleri yeşilimsi,
çiçekleri, siyaha yakın erguvani renktedir. Tadı mayhoştur.
Kullanıldığı yerler: İştah açar, Mide ve barsak gazlarını giderir.
Mide ekşimesini geçirir. İdrar ve adet söktürür. Diş etlerini
kuvvetlendirir. Ter söktürür, ateşi düşürür ve ağrıları dindirir.
Sinirleri yatıştırır. Sarılık tedavisinde de kullanıldığı
bilinmektedir.
Enginar: (Artischocke / Artichaut / Artichoke / Cynara scolymus /
Cynara / Artichaut cynaria scolymus) Haziran-temmuz ayları arasında,
mavi-mor renkli çiçekler açan, 50-150 cm boyunda çok senelik otsu bir
bitkidir. Killi, kumlu ve rutubetli topraklarda yetiştirilir.
Gövdeleri dik, kuvvetli, sert ve boyuna olukludur. Yaprakları sapsız,
büyük, uzun-oval ve parçalıdır. Çiçekler üst yaprakların koltuğundan
çıkan, uzun sapların ucunda büyük basçıklar halinde toplanmıştır.
Çiçek tablası etlidir. Hepsi tüp seklinde olan çiçekleri ve bunların
aralarında bulunan tüyleri taşır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara ve Ege bölgesinde bahçelerde
yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin sebze olarak kullanılan kısmi, çiçek
tablasi ile tâze dip yaprakları ve kökleridir. Yapraklar ve kökte
eynarin isimli acı bir madde, inilin, tanen ve filavon bünyesinde bir
glikozit vardır. Tâze yaprak ve köklerinden yapılan hulâsa ve tâze
yapraklardan hazırlanan çay, safra çoğaltıcı ve idrar arttırıcı olarak
karaciğer hastalıklarında kullanilir. Kanda kolesterini azaltır. Ateş
düşürücü ve iştah açıcı tesirleri vardır. Ayrica, idrar söktürür,
bedeni ve ruhi bitkinliği giderir, romatizma ve şeker hastalıkları
için faydalıdır.
Ergeçsakalı: (Erkeçsakalı/ Çayırmelikesi / Spirea / Flipendula ulmaria)
Gülgillerden, Dalları sağlam, sert ve kırmızımtırak bir bitkidir.
Çiçekleri kar taneleri gibidir ve dalların ucunda toplanmıştır. Yaz
aylarında toplanıp kurutulur. Bu bitkinin her yeri kullanılmaktadır.
Kullanıldığı yerler: İdrar söktürür, vücutta biriken zararlı
maddelerin atılmasını sağlar. Böbrek, mesane ve idrar yollarındaki
iltihapları giderir. Kanı temizler. Sinirleri yatıştırır. Nefes
darlığı ve astımda faydalıdır. Dişeti ve boğaz iltihaplarını giderir.
Eşekkulağı: (Karakafes / Mayasilotu / Aguga raptans / Symphytum/
Consoude) Sığırdiligillerden, çiçekleri beyaz veya menekşeye çalan
renklerde, yaprakları neşter seklinde bir bitkidir. Mart-Temmuz ayları
arasında toplanıp kurutulur.
Kullanıldığı yerler: Müzmin ishali keser. Nefes darlığını giderir.
Göğsü yumuşatır. Öksürüğü keser. Ağız, dil ve boğaz iltihaplarını
giderir.
Ezan çiçeği (Gece mumu, Evening primrose,Oenothera) Yaz boyunca iri
sarı çiçekler açan,rozet şeklinde tüylü yapraklı otsu bir bitkidir.
Doğadaki en zengin Linoleik asid kaynağıdır.
Kullanıldığı yerler: Kan kolesterolünü ve kan basıncını düzenler aynı
zamanda adet döneminde görülen gerginlik, huzursuzluğu, karın ve baş
ağrısını giderir. Dikkat dağınıklığını azaltır. Egzamanın neden olduğu
tahrişe iyi gelir. Ayrıca cilt kuruması, saç dökülmesi, özellikle
romatizma ile ilgili eklemlerdeki şişlikler ve ağrılar içinde
faydalıdır.
Cilt rahatsızlıklarında bitkiden elde edilen yağ haricen sürülür.
Diğer şikayetlerde ise kapsül şeklinde alınır. Doğal bir ürün olarak (Evening
Primrose) adı ile eczanelerde satılır.
Hamilelerde dikkatli kullanılmalıdır.
Fesleğen: (Basilienkraut / Basilic / Sweetbasil / Reyhanotu / Ocimum
basilicum )
Haziran-eylül ayları arasında, pembemsi veya sarimsi-beyaz renkli
çiçekler açan, 20-40 cm yüksekliginde, çok senelik, kuvvetli kokulu,
otsu bir bitkidir. Reyhan otu olarak da bilinir. Vatani Iran ve
Hindistan’dır. Gövdeleri dik, tüysüz veya hafifçe tüylü, çok dallı ve
yapraklıdır.Yapraklar karşılıklı ve uzunca saplı olup, hös kokuludur.
Çiçekler üst yaprakların koltuğunda ekseriya 6 çiçekli durumlar
hâlinde toplanmıştır.Çanak ve taç yaprakları tüp seklinde ve 2
dudaklıdır.Meyveleri oval şekilli, küçük ve parlak siyah renklidir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Yerli değildir. Süs bitkisi olarak
yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısımları, tâze çiçekli
dalları ve tohumlarıdır. Uçucu yağ taşımaktadır. Bu yağ içinde
estragol,linalol, cineol ve pinen vardır. Fesleğen midevî, yatıştırıcı
ve barsallarda gaz teşekkülüne mâni olucu özelliklerinden dolayı % 1-2
lif çay hâlinde kullanılır. Uçucu yağda da ayni hassalar vardır.İdrar
yolları hastalıklarına karsı tesirlidir. Tohumlarından öksürük kesici
olarak istifade edilir. Baharat olarak salata ve çorbalarda
kullanılır. Ete, balığa ve sosise konur. Süte ve hardala
karıştırılır.Anadolu’da aroma vermesi için pekmez yapılırken içine
konulur. Uçucu yağı parfümeride de kullanılır. Ayrıca öksürüğü kesici,
hazımsızlığı ve bas dönmeleri giderici özelliği de bilinir. Ari
sokmalarına karsı da faydalıdır.
Filiskin: (Yarpuz / Mentha pulegium)
Akdeniz bölgesinde yetişen, üzeri tüylü, 10-15 cm boyunda kuvvetli
kokusu olan bir bitkidir. Yaprakları kısa saplı olup, oval
seklindedir. Çiçekleri morumsu pembedir. Terkibinde uçucu yağ (Pul
egon) vardır.
Kullanıldığı yerler: Mide ağrılarını keser. Kusma ve bulantıyı önler.
İktidarsızlığı giderir. Vücudun dinç kalmasını sağlar.
Fındık: (Haselnuss / Noisetier / Hazel-tree / Corylus avellana /
Cobnut / Noisetier)
Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde yetişen, çalımsı veya alçak
boylu, tek evcikle, erkek ve dişi çiçek ayrı ağaçta, ayrı yerlerde
olan bitkiler. Fındığın erkek çiçekleri tırtılsıdır. Dişi çiçekler
ayrı ağaçta ve tomurcuk hâlinde küçüktür. Genel olarak çiçekler
yapraklardan önce açarlar. Yaprakları yuvarlak, oval veya yürek
biçiminde, tüylü, yaprak kenarları dişlidir. Dişi çiçeklerin çanak
yapraklarından olgunlaşan fındıkların toplanması temmuz ve ağustos
aylarındadır. Fındık ağacı türlere bağlı olarak çalı formunda olduğu
gibi, 15-20 m.ye kadar da boylanır. Kültür çeşitlerinin çoğu 3-4 m
boyundadırlar. Bununla beraber bazı memleketlerdeki tek gövdeli ağaç
seklinde yetiştirilir. Fındıklar, meyvelerin iriliklerine ve
şekillerine göre isimlendirilir.
Yurdumuzda yetiştirilen baslıca kültür çeşitleri; tombul fındık, sivri
fındık, badem fındık, kan fındığı ve fosa fındığıdır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Doğu Karadeniz bölgesi (Ordu, Trabzon,
Giresun); Zonguldak, Bolu.
Kullanıldığı yerler: İç fındığın bileşiminde ortalama olarak % 4’ü su,
% 65,4’ü yağ, % 15,6 protein, % 2,6 selüloz, % 0,98 azotsuz ekstram
maddeler ve % 1,55 kül vardır.Yağ ve proteinler bakımından önemli bir
besin maddesidir. Fındık, vitamin bakımından da iyi bir kaynaktır. En
fazla Vitamini bulunur. 100 gram iç fındıkta 0,54 MGK B vitamini,
ayrıca az miktarda A ve C vitaminleri de vardır. Külünde % 0,29 Cad,
%35 P ve % 0,0041 Fa bulunur. Zengin bir besin maddesi olan fındığın
1000 gramı 725 kalori sağlar. Bu özellikleriyle fındık, bedeni ve
zihni yorgunlukları giderir. Vücuda kuvvet verir. Hamilelik ve variste
de tavsiye edilir.
Fındık yağı: Böbrek ağrılarını giderir. Kum ve tas düşürülmesine
yardımcı olur. Barsak solucanlarını düşürür. Mideleri rahatsız
olanlar, damar sertliği olanlar veya yüksek tansiyondan şikayet
edenler, çok az yemelidir.
Frenk maydanozu: (Caerefolium / Chervil / Carfeuil)
Maydanozgillerden, itirli bir bitkidir. Birçok çeşidi vardır.
Kullanıldığı yerler: İdrar ve aybaşı kani söktürür. Basur memelerinin
verdiği şikayetleri giderir. Suyuyla kirpiklere kompres yapılırsa,
uzamalarını sağlar.
Frenküzümü: (Stachelbeere / Groseille / Currant / Ribes rubrum /
Currant / Groseille)
Çogunlugu kisin yaprağını döken, bâzıları da her zaman yeşilliğini
muhafaza eden bodur çalılardır. Kökleri saçak seklinde olup, fazla
derine inmezler. Dalları zayıftır. Her sene dipten yeni sürgünler
meydana getirir. Meyveleri küçük salkımlar hâlindedir. Salkımlar
üzerinde tâneler yuvarlak ve çok parlak renklidir. Kabuk yari saydam
olduğundan, tânenin içerisindeki çekirdek fark olunabilir. Meyveler
mayhoş ve tatlıdır. Frenküzümü mahsûlünü dâima genç sürgünler üzerinde
verir (budamada bu hususa dikkat etmelidir). Yaprakları el
biçimindedir. Frenküzümü en iyi şekilde mutedil iklimlerde yetişir.
Fazla rutûbetli ve fazla kuru toprakları sevmez. İlkbaharda erken
uyandıkları için, dikimi sonbaharda yapmak iyi netice verir. Bahçe
zirâatında frenküzümü, 1,20x1,40 m aralık ve mesâfeyle dikilmelidir.
Budanmayan Frenk üzümleri iyi mahsul vermezler. Onun için yaslı
dalları budanır. Genç sürgünleri yerlerinde bırakarak iyi bir aralama
yapmak gerekir. Köklerden süren piçleri kesip atmalı, ortada
olanlarından bir veya iki tânesini bırakmalıdır. Bırakılan bu
sürgünler fidanı gençleştirir.
Baslıca dört çeşit tanınmış frenküzümü vardır:
1) Küçük kırmızı frenküzümü,
2) Büyük kırmızı frenküzümü,
3) Siyah frenküzümü,
4) Sari frenküzümü.
Bunlardan en makbulü büyük tâneli kırmızı frenküzümüdür. Bu üzüm
çeşidi tesirlidir ve suyu çoktur. Şurup yapmaya elverişlidir.
Frenküzümlerini iyice olgunlaştırdıktan sonra toplamalıdır.
Türkiye'de yetiştiği yerler: Hemen bütün bölgelerde.
Kullanıldığı yerler: İştah açar, hazmı kolaylaştırır. İdrar söktürür.
Vücuda rahatlık verir. Böbreklerdeki tasların düşürülmesine yardımcı
olur. Karında toplanan suyu söker. Karaciğer sisliğini indirir. Şurubu
çok besleyicidir.
Funda: (Süpürgeotu / Erika / Bruyére / Heath / Erica / Galluna
vulgaris / Buruyere )
Fundagiller familyasından, alçak boylu, yaprak dökmeyen 500 kadar çalı
türünün ortak adi. Türlerinin bâzıları süs bitkisi olarak kullanıldığı
halde, bâzıları da orman altı zararlı florasındandır. Gök funda (Erıca
cinerea) adli türü, evcil hayvanlar için altlık olarak kullanılır. 1-3
m boyunda, beyaz renkli güzel kokulu çiçekleri vardır. Erıca scoporia
isimli özel bir tür olan funda, yeşilimsi çiçeklidir. 2-3 m boylu
olup, süpürge yapımında kullanılır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Trakya, Marmara ile Anadolu’nun hemen
bütün sâhil bölgelerinde yetişir.
Kullanıldığı yerler: Bâzı türlerinin dalları ipek böcekçiliğinde askı
olarak kullanılır. Cezayir’de yetişen bir türünün köklerinden dünyâca
meşhur “Bruyere” pipolari yapilir. Dallari çali süpürgesi yapiminda,
ayrica yakacak olarak kullanilir. Ihtivâ ettigi “ericolin” isimli bir
glikozit maddesi, idrar yolları taslarına karsı idrar söktürücü
olarak, sulu hülâsâ halinde kullanilir. Funda ayrica, ishal ve böbrek
tasları tedavisinde kullanilir. Zeytinyağı ile hazırlanan merhemi
çıban ve egzamada faydalıdır. Zayıflamak için de kullanıldığı
bilinmektedir
|
|
|
|
|
|
|